انکارنمی توان کرد که دین درزندگی مردمان اثرزیادی نهاده است . تاریخ بشریت را نمی توان جدا از تأثیرادیان مطالعه کرد. این تأثیرنخست زایا وسودمند است و زندگی آدمی را پربارترمی سازد. دین ها با شماراندکی از پیروان آغازمی کنند. نخست سخن ازآرمان ها و هدف های تازه است. پیروان دین جدید با ایمانی افزاینده به گسترش دامنۀ آئین نوین می پردازند و به اصطلاح تبلیغ می کنند. از آنجا که شمار پیروان درآغازاندک است ، همبستگی در میان آنان ، درمقایسه با دوره های آینده، بیشتراست. بسیار می شود که دینی ، پس از گسترش و نفوذ در زادگاه خود ، به سرزمین های دیگرسرایت می کند و درآنها هم ریشه می دواند و استوار می شود. از این مرحله به بعد رفته رفته فرهنگی نوین ازآمیزش آن دین با فرهنگ ها و تمدن های دیگر پدید می آید. از این رهگذاراست که اهل دانش و بینش و هنرو اندیشه ظاهر می شوند و مجموعۀ فرهنگ و تمدن را بارورتر و سرشار می سازند.