بهائیان جهان هستی را نتیجۀ تصادف نمی دانند و وجود انسان را امری اتفاقی تلقی نمی کنند. اینان بر این باورند که مبدائی فراسوی جهان مادی کیهان هستی را در آغازی که آغاز ندارد به وجود آورده است. خدا در آئین بهائی هستی مطلق و ناپیدای بی کران است. وجودش سرچشمۀ هستی جهان است و اعتقاد به او اصلی است که همۀ اصول دیگر بر پایۀ آن بنا می شود.

هر چند بهائیان دلائلی را که در ردّ وجود خدا اقامه می شود با برهان منطقی رد می کنند اما درعین حال سعی نمی کنند وجود خدا را با دلیل و منطق اثبات کنند، زیرا بر این باورند که آنچه به دلیل اثبات شود به ناچار کرانمند و دریافتنی خواهد شد و ناگزیر با تعریفی که برای خدا قائلند تناقض خواهد یافت. به گفتۀ بنیانگزار آئین بهائی :

 "اسم غیب، صادق مادامی که مشهود نیست، در این صورت ظاهر نه، تا معروف (شناخته) گردد و بعد از شهود، اسم غیب موجود نه تا معلوم شود. لذا غیب لایعرف بوده و خواهد بود." (الوهیت و مظهریت، ص 81)

بدین ترتیب در نظر بهائیان قبول وجود خدا امری اعتقادی و به اصطلاح یک اصل موضوعه است که همانگونه که گفته شد قبولش پایۀ قبول دیگر اصول است. همچنین پیروان آئین بهائی معتقدند که تا خدا بوده جهان هستی نیز وجود داشته است. علت وجود عالم را نیز تا آنجا که به دریافت آدمی مربوط می شود محبت می دانند. به گفتۀ مؤسس دین بهائی :

"عالم به محبت خلق شده و کل به وداد و اتحاد مأمورند"(امر و خلق، ج 1، ص 143)

     بهائیان معتقدند که انسان تنها از طریق پیغمبران – که در اصطلاح بهائی "مظاهر امر" نامیده می شوند – با خدا پیوند می یابد. درالهیات بهائی پیامبران خدا گروهی از افراد بشرند که از لحاظ ماهیت و کیفیت خود با دیگر مردمان تفاوت دارند. تفاوت آنان با سایر افراد بشر نسبی نیست بلکه همانگونه که جماد و نبات و حیوان و انسان تفاوتی بنیادی با یکدیگر دارند، پیامبران نیز تفاوتشان با آدمی بنیادی است.

بدین ترتیب اینان از نوابغ نیستند که از لحاظ فکر و هوش برتر از دیگران باشند. از عالمان و دانشمندان نیز نیستند که فضیلت دانش بیشترنسبت به دیگران داشته باشند. بلکه کسانی به ظاهر انسانند که روان ایزدی درآنان جریان دارد. پیوند میان خدا و انسان تنها از راه اعتقاد به این رسولان امکان می یابد.

اینان حاملان پیام و بنیانگزاران دین خدایند؛ رازگشای ساحت اخلاق و راهنمای رفتار اخلاقی انسانند. بدین ترتیب چون همه از یک سرچشمه – خدا – مایه می گیرند، تا آنجا که مربوط به خودشان شود، با یکدیگر تفاوتی ندارند. به همین جهت دین هائی که بنیان نهاده اند، از لحاظ اصل و مبداء با یکدیگر متفاوت نیستند.

   تفاوت هائی که در میان پیغمبران و دین هایشان وجود دارد از تفاوت شرایط زمان و مکان پدید می آید. هنگامی که یکی از ایرانیان از بنیانگزار آئین بهائی دربارۀ برتری پیامبران و ادیان گوناگون پرسیده بود، حضرت بهاالله در پاسخ او نامه ای نگاشتند که خلاصۀ آنچه را که بهائیان دربارۀ پیغمبران و ادیانشان بدان اعتقاد دارند، در بر دارد :

"... درآن نامۀ دلپسند نگارش رفته بود که «کدام یک از کیش آوران بر دیگری برتری دارد؟» در اینجا خداوند یگانه می فرماید: «میان پیمبران جدائی ننهیم، چون خواست همه یکی است و راز همگی یکسان. جدائی و برتری میان ایشان روا نه.» پیمبر راستگو خود را به نام پیمبر پیشین خوانده ... اگر چه پیدایش ایشان درجهان یکسان نه و هر یک به رفتار و کردار جداگانه پدیدارو درمیان خردی و بزرگی نمودار، ولی ایشان مانند ماه تابان ... این نه بیشی و کمی است ولی جهان ناپایدار شایستۀ اینگونه رفتار است.

چه هرگاه خداوند بی مانند پیغمبری را به سوی مردمان فرستاد به گفتار و رفتاری که سزاوار آن روزبود نمودار شد. خوست یزدان از پدیداری فرستادگان دو چیز بود: نخستین رهانیدن مردمان از تیرگی نادانی و رهنمائی به روشنائی دانائی، دویم آسایش ایشان و شناختن و دانستن راه های آن. پیغمبران چون پزشکانند که به پرورش گیتی و کسان آن پرداخته اند تا به درمان یگانگی بیماری بیگانگی را چاره نمایند. در کردار و رفتار پزشک جای گفتار نه، زیرا که او بر چگونگی کالبد و بیماری های آن اگاه است. و هرگز مرغ بینش مردمان به فراز آسمان دانش او نرسید. پس اگر رفتار امروز پزشک را با گذشته یکسان نبینند، جای گفتار نه، چه که هر روز بیمار را روش جداگانه سزاوار.

بدین ترتیب به اعتقاد بهائیان پیغمبران و دین های آنان از وحدتی درونی برخوردارند و درمقایسه با ذات خود، یکی بیش نیستند وتفاوت هایی که در میان آنان وجود دارد، حاصل تفاوت اوضاع زمان و مکانی است که در آن پدید آمده اند.

گفته شد که بهائیان به خدای یگانه اعتقاد دارند. همچنین گفته شد که پیغمبران خدا از آنجا که از مبدائی یگانه مایه می گیرند، در ذات خود با هم یکی هستند و نیزگفته شد که چون اینان پیام آوران خدائی یگانه اند، پیام آنان میز در اصل خود یگانه است. در اعتقاد بهائی این همه یگانگی باید ناگزیر به یگانگی انسان ها بیانجامد. این اصل که در اصطلاح بهائیان "وحدت عالم انسانی" نامیده می شود، هدف اصلی و مقصد نهائی آئین بهائی است.

دیانت بهائی نیز مانند دیگر دین ها هم روئی به سوی رستگاری و سعادت فردی انسان دارد و هم متوجه سعادت اجتماعی اوست. تاکید دیانت بهائی بیشتر بر سعادت اجتماعی و است، زیرا تمدّن ها و فرهنگ های جهان در این دوره از تکامل بشری بیش از پیش به هم پیوسته اند و ملت های جهان ناگزیر دریافته اند آنها اجزاء تشکیل دهندۀ یک کل اند و سعادت جز تنها با در نظر گرفتن سعادت کل می تواند مفهوم داشته باشد.

البته در دیانت بهائی تاکید بیشتر بر سعادت جمعی به معنای نفع کردن یا بی ارزش دانستن سعادت فردی  نیست، بلکه این تاکید فقط حاکی از عدم کفایت و نابسندگی سعادت فردی و گویای وابستگی یکی بر دیگری است

     آنچه به اختصار می توان دربارۀ سعادت فردی گفت این است که از نظر دیانت بهائی آدمی سرشتی "آسمان – زمینی" دارد: دارای نهاد و طینتی الهی و آسمانی است و در این جهان خاکی و برزمین روزگار می گذراند. به تعبیر عرفانی انسان مانند یک نی است که از نیستان، از اصل خود بریده شده و به دور مانده است. از جهان بیکران و بی رنگ یگانگی ایزدی به این جهان که عرصۀ محدودیت و کثرت است، افکنده شده است. بدین سبب همواره چشم دلش نگران وطن اصلی و صمیم جانش مشتاق پیوستن به سرچشمۀ خویش است.

در عرفان بهائی علت آفرینش آدمی محبت خدا نسبت به او بوده است. بدین ترتیب رابطۀ انسان با مبداء خود در وهلۀ اول رابطه ای عاشقانه و دوستانه است. خدا بدان سبب که انسان را دوست می داشته او را آفریده و به او گفته "من به تو مأنوسم". آنچه آزار و درد و بیماری که انسان در این جهان بدان دچار گشته و می گردد ناشی از دوری او از خداست.

  درمان این همه درد را حضرت بهاالله چنین بیان نموده است: "طبیب جمیع علت های]امراض[ تو ذکر من است، فراموشش منما". سهمی که عبادات در دیانت بهائی بر عهده دارد همانا آرامش بخشیدن به نا آرامی انسان از دوری از خداست. مرهم نهادن بر زخم فراق او از معشوق حقیقی اوست، برآوردن نیاز و اشتیاق ذاتی انسان به خداست.

   دانش بشری پس از دوران نوزائی علم و هنر (رنسانس) پیشرفتی چشمگیر داشته است. این پیشرفت سبب شد که بسیاری از باورهای کهنۀ مردمان مورد تردید قرار گرفت و به جای آن اصولی که در نتیجۀ یافته های علمی به دست آمده بود، پذیرفته شد.

بسیاری از باورهای مردمان مبنی بر تعلیمات دینی آنان بود. زبان کتاب های آسمانی معمولا زبانی رمزی و نمادین (سمبلیک) است. کسانی که برداشتشان از کتاب های بر پایۀ ظاهر کلمات استوار بود و علم را بر اساس این برداشت ها مبتنی می دانستند، دانش جدید را مخالف دین یافتند.